Tajemnicza pandemia wyniszcza oceany na całym świecie

W ciągu czterech lat cicha epidemia rozprzestrzeniła się od Karaibów po Ocean Indyjski, zabijając miliardy jeżowców morskich. Najnowsze badanie opublikowane w Frontiers in Marine Science w grudniu 2025 roku ujawnia skalę katastrofy, która może na zawsze zmienić podwodny świat.

Wyspy Kanaryjskie w obliczu załamania ekologicznego

Gdy w lutym 2022 roku naukowcy z University of La Laguna zaobserwowali masowe wymieranie jeżowców morskich Diadema africanum u wybrzeży La Palmy i Gomery, początkowo sądzili, że to lokalny incydent. W ciągu roku choroba rozprzestrzeniła się przez cały archipelag. Zainfekowane jeżowce poruszały się nienaturalnie, traciły kolce i ciało.

Iván Cano, doktorant prowadzący badania, przebadał 76 lokalizacji na siedmiu wyspach w latach 2022-2025. Wyniki są przygnębiające – na Teneryfie populacja spadła o 99,7 procent, na La Palmie o 74 procent. Analiza larw pokazała niemal całkowite zatrzymanie reprodukcji. Młode osobniki praktycznie nie pojawiły się w monitowanych siedliskach.

Globalna fala śmierci bez znanego sprawcy

Problem wykracza poza hiszpańskie wyspy. Jak zauważa Cano, „mniej więcej w tym samym czasie inne gatunki z rodzaju Diadema zaczęły wymierać na Karaibach, w Morzu Śródziemnym, na Morzu Czerwonym, w Zatoce Omańskiej i zachodniej części Oceanu Indyjskiego”. Rodzaj Diadema obejmuje osiem gatunków zamieszkujących subtropikalne i tropikalne wody.

Czy ocean stoi w obliczu kryzysu o wymiarach pandemicznych? Poprzednie epidemie z 2008 i 2018 roku zabijały ponad 90 procent populacji, ale populacje odbudowywały się. Po wybuchu z 2022 roku odbudowa nie nastąpiła – przeciwnie, w 2023 roku nadeszła druga fala masowego wymierania.

Jeżowce jako inżynierowie oceanicznego świata

Rola tych bezkręgowców w ekosystemach morskich przypomina rolę słoni czy żubrów w ekosystemach lądowych. Są tym, co ekolodzy nazywają „inżynierami ekosystemu”. Żerując na glonach i trawie morskiej, kontrolują wzrost roślinności i promują przetrwanie koralowców. Stanowią również ważne ogniwo łańcucha pokarmowego dla ssaków morskich, ryb, skorupiaków i rozgwiazd.

Paradoksalnie, przed wybuchem pandemii populacje D. africanum były tak liczne, że powodowały tzw. „pustynie jeżowcze” – obszary dna morskiego całkowicie pozbawione roślinności. Od połowy lat 60. liczebność rosła w wyniku przełowienia drapieżników i globalnego ocieplenia. Ironia losu sprawiła, że choroba zrobiła to, czego nie udało się osiągnąć zarządcom środowiska.

Nieznany sprawca i konsekwencje dla raf

Choć sprawca pandemii pozostaje nieznany, naukowcy podejrzewają organizmy jednokomórkowe takie jak ameba Neoparamoeba branchiphila. Poprzednie epizody masowej śmiertelności następowały po okresach silnych południowych falowań – takich samych zjawisk, które zaobserwowano w 2022 roku. Czy rosnące temperatury oceanów osłabiają układ odpornościowy jeżowców?

Konsekwencje dla ekosystemów morskich mogą być dramatyczne. Rafy koralowe polegają na aktywności żerującej jeżowców w kontrolowaniu alg. Bez tej kontroli glony mogą zdominować powierzchnie raf, wypierając korale i zmniejszając bioróżnorodność. Zniknięcie jeżowców zakłóca również dynamikę drapieżnik-ofiara, wywołując kaskadowe efekty w sieci pokarmowej.

Badanie zostało dostrzeżone przez The Guardian. Naukowcy są mobilizowani na całym świecie, aby zbadać tę zagadkę i opracować interwencje. Czy zdążymy zrozumieć i powstrzymać tę pandemię, zanim będzie za późno? Od odpowiedzi może zależeć przyszłość oceanicznych ekosystemów.

Źródła:

Frontiers in Marine Science
ScienceDaily
Phys.org
University of La Laguna
The Guardian
Interesting Engineering