Azja pod wodą: rzadki cyklon równikowy zabił ponad 1400 osób

Kiedy meteorolodzy zauważyli formowanie się układu niskiego ciśnienia w Cieśninie Malakka 22 listopada 2025 roku, niewielu przewidywało katastrofę. Cyklon Senyar przekształcił się w koszmar dla milionów mieszkańców Indonezji, Malezji i Tajlandii, pozostawiając bilans ponad 1400 ofiar śmiertelnych i straty ekonomiczne sięgające 20 miliardów dolarów.

Gdy równik generuje cyklony

Zazwyczaj cyklony tropikalne nie powstają w pobliżu równika. Powodem jest zbyt słaby efekt Coriolisa – siła wynikająca z rotacji Ziemi, która nadaje burzom charakterystyczny ruch wirowy. Jednak 26 listopada 2025 roku India Meteorological Department nadało nazwę systemowi, który stanowił meteorologiczną anomalię. Senyar stał się dopiero drugim udokumentowanym cyklonem, który uformował się w Cieśninie Malakka. Pierwszy – tropikalny sztorm Vamei – miał miejsce w grudniu 2001 roku.

Mrutyunjay Mohapatra, dyrektor generalny India Meteorological Department, określił powstanie Senyara jako „rzadkie zjawisko pogodowe”, które naukowcy nie obserwowali wcześniej w swojej działalności monitorującej. Region, mimo częstych powodzi monsunowych, nie był przygotowany na konfrontację z pełnoprawnym cyklonem tropikalnym w tak nietypowej lokalizacji.

Katalog zniszczeń

Skutki przejścia Senyara przez północną Sumatrę okazały się katastrofalne. Według indonezyjskiego Biura Zarządzania Klęskami Żywiołowymi, w Indonezji zginęło co najmniej 604 osoby, 464 uznano za zaginione, a około 2600 zostało rannych. Ponad 1,5 miliona osób zostało dotkniętych katastrofą, z czego 570 tysięcy ewakuowano.

Tajlandia odnotowała 263 ofiary, z czego 200 w prowincji Songkhla. Miasto Hat Yai zanotowało 335 milimetrów opadów w ciągu jednego dnia – najwyższą sumę od 300 lat. Woda osiągnęła poziom ponad 2,5 metra, odcinając dostęp do oddziału położniczego z 30 noworodkami.

Równolegle działający cyklon Ditwah spowodował na Sri Lance śmierć 390 osób, niszcząc ponad 25 tysięcy domów.

Kiedy natura spotyka ludzką bezmyślność

Czy można było uniknąć tak ogromnych strat? Steve Turton, profesor geografii środowiskowej z CQUniversity Australia, zwrócił uwagę, że Indonezja i Malezja nie były przyzwyczajone do tego typu ekstremalnych zjawisk pogodowych. Jednak analiza przyczyn ujawnia znaczący udział czynnika ludzkiego.

Deforestacja Sumatry, gdzie w ciągu ostatnich dwudziestu lat zniknęły miliony hektarów lasów, wyeliminowała naturalny system retencji wody. Obszary będące kiedyś naturalnymi gąbkami pochłaniającymi deszcze przekształciły się w śmiertelne ścieżki dla lawin błotnych. Dodatkowym czynnikiem było nielegalne wydobycie złota i słabe zarządzanie terenami górskimi.

Celeste Saulo, sekretarz generalny Światowej Organizacji Meteorologicznej, podkreśliła, że region Azji i Pacyfiku zmaga się z najbardziej intensywną aktywnością cyklonów tropikalnych na świecie. „Rekordowe opady, fale sztormowe i powodzie przesiedlają miliony ludzi i powodują miliardy dolarów strat ekonomicznych” – zauważyła.

Zmiana klimatu i ludzie na pierwszej linii

Czy możemy jednoznacznie powiązać pojawienie się Senyara ze zmianami klimatu? Naukowcy zachowują ostrożność. Steve Turton stwierdził, że badacze nadal nie wiedzą, czy istnieje bezpośredni związek klimatyczny, choć zmiany klimatu mają generować mniej cyklonów, ale za to o większej intensywności.

ONZ Komisja Gospodarcza dla Azji i Pacyfiku ostrzegła, że rosnące temperatury fundamentalnie przekształcają krajobraz ryzyka. Cieplejsze wody oceaniczne zwiększają potencjał ekstremalnych opadów, podczas gdy urbanizacja, wylesianie i utrata terenów podmokłych potęgują skutki powodzi.

Koszty humanitarne są porażające. Według UNICEF, około 3 miliony uczniów w Wietnamie nie mogło uczęszczać na zajęcia, niemal milion zostało dotkniętych na Filipinach. Wiele dzieci żyje w przepełnionych ośrodkach ewakuacyjnych, narażonych na choroby i niedożywienie. Ricardo Pires, zastępca rzecznika UNICEF, ostrzegł: „Dzieci znajdują się na pierwszej linii frontu kryzysu klimatycznego, doświadczając na własnej skórze, co to znaczy, gdy ekstremalna pogoda staje się częstsza, bardziej intensywna i mniej przewidywalna”.

Odpowiedź międzynarodowa

Społeczność międzynarodowa uruchomiła pomoc. ONZ przeznaczyła 2,6 miliona dolarów z Centralnego Funduszu na wsparcie w Wietnamie. Zespoły ONZ wspierają operacje ratunkowe, dostarczając żywność i pomoc medyczną. Indonezyjskie siły zbrojne rozmieściły samoloty do dystrybucji pomocy.

Katastrofa stanowi przypomnienie o kruchości cywilizacji. Połączenie ekstremalnych zjawisk meteorologicznych z deforestacją tworzy niebezpieczną mieszankę. Pozostaje pytanie: czy region wyciągnie wnioski i podejmie działania minimalizujące skutki przyszłych katastrof, czy też będzie oczekiwał na kolejne ekstremalne zjawiska, które według naukowców będą coraz częstsze i intensywniejsze?

Źródła:

World Meteorological Organization (WMO)
India Meteorological Department
Indonesia National Disaster Office (BNPB)
NASA Global Precipitation Measurement Mission
United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs
CNN
The Conversation
Wikipedia