Mistrz apokalipsy otrzymał Nobla

László Krasznahorkai laureatem literackiej nagrody

Szwedzka Akademia przyznała Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury 2025 węgierskiemu pisarzowi László Krasznahorkai. To pierwsze takie wyróżnienie dla Węgier od ponad dwudziestu lat.

Postmodernista z wizją końca świata

Siedemdziesięciojednoletni twórca otrzymał nagrodę „za przekonujący i wizjonerski dorobek, który w obliczu apokalipticznego przerażenia potwierdza moc sztuki”. Mats Malm, stały sekretarz Akademii Szwedzkiej, ogłosił werdykt podczas konferencji prasowej w Sztokholmie. Krasznahorkai dołącza tym samym do grona takich literackich gigantów jak Ernest Hemingway, Toni Morrison czy Bob Dylan.

Susan Sontag, wybitna amerykańska krytyczka, określiła kiedyś Krasznahorkai jako „współczesnego mistrza apokalipsy” po przeczytaniu jego drugiej książki „Melancholia oporu” z 1989 roku. Ta ocena okazała się prorocza i przez lata kształtowała sposób odbioru twórczości węgierskiego autora na świecie zachodnim.

Literacka tradycja Europy Środkowej

Komitet Noblowski podkreślił, że Krasznahorkai jest wielkim pisarzem epickim w tradycji środkowoeuropejskiej, ciągnącej się od Franza Kafki po Thomasa Bernharda. Charakteryzuje ją absurdyzm i groteskowa nadmiarowość. Pisarz patrzy również na Wschód, przyjmując bardziej kontemplacyjny i precyzyjnie skalibrowany ton.

Jego debiutancka powieść „Szatańskie tango” z 1985 roku stała się sensacją literacką na Węgrzech. Wydarzenia rozgrywają się w odległym środowisku wiejskim, a dzieło zostało później zekranizowane przez Bélę Tarra w filmie o tym samym tytule. Krasznahorkai urodził się w 1954 roku w małym miasteczku Gyula we wschodniej części Węgier, niedaleko granicy z Rumunią.

Kontrowersyjny wybór czy słuszne uznanie?

Czy przyznanie Nobla Krasznahorkaiemu było zaskoczeniem? Jego nazwisko przewijało się w spekulacjach bukmacherów i ekspertów od kilku lat. Euronews Culture skontaktowało się z Frédéricem Cambourakisem, dyrektorem francuskiego wydawnictwa Editions Cambourakis, który wydał oświadczenie: „To zasłużona nagroda dla László Krasznahorkai, który jest jednym z największych pisarzy Europy. Jesteśmy niezwykle dumni, że wspieraliśmy i promowali jego książki przez wszystkie te lata.”

Krasznahorkai jest pierwszym laureatem z Węgier od czasu Imre Kertésza w 2002 roku. Nagroda wiąże się z kwotą 11 milionów koron szwedzkich (około 1 miliona euro), złotym medalem 18-karatowym oraz dyplomem. Ceremonia wręczenia nagród odbędzie się 10 grudnia, w rocznicę śmierci Alfreda Nobla w 1896 roku.

Członkowie Szwedzkiej Akademii zalecają czytelnikom rozpoczęcie od „Szatańskiego tanga” lub „Melancholii oporu”, aby poznać charakterystyczny styl pisarza. Jego dystopijne powieści i nowele zdobyły liczne nagrody na przestrzeni lat, cementując jego pozycję jako jednego z najważniejszych głosów współczesnej literatury europejskiej.

Nagroda w dziedzinie literatury była czwartą ogłoszoną w tym tygodniu, po Noblu w medycynie, fizyce i chemii. Laureat Pokojowej Nagrody Nobla zostanie ogłoszony w piątek. Prezydent Donald Trump intensywnie lobbuje za tą nagrodą, niedawno informując delegatów ONZ, że „wszyscy mówią, że powinienem otrzymać Pokojową Nagrodę Nobla”. Ostatnia nagroda, Nobel Memorial Prize w naukach ekonomicznych, zostanie ogłoszona w poniedziałek.

Źródła:

NobelPrize.org
The Washington Post
NPR
Euronews

Zdjęcie: Adobe Stock