Rewolucja w pisowni po 90 latach: czy Polacy poradzą sobie z nową ortografią

3 stycznia 2026 roku w Polsce weszły w życie najbardziej radykalne zmiany ortograficzne od 1936 roku. Rada Języka Polskiego (RJP) zapewnia, że nowe zasady uproszczą pisownię i wyeliminują wyjątki. Czy jednak Polacy są gotowi na tak dużą zmianę w codziennym pisaniu?

Wielkie litery wracają do łask

Reforma wprowadza szereg zmian dotyczących użycia wielkich liter, co może przyprawić o ból głowy nie tylko uczniów, ale i doświadczonych pisarzy. Mieszkańcy miast i dzielnic będą odtąd pisani wielką literą – dokładnie tak samo jak nazwy narodowości. Krakowianin, Warszawiak czy Gdańszczanin – wszystkie te określenia zyskują teraz rangę zapisywaną dużą literą na początku. Profesor Ewa Kołodziejek z Uniwersytetu Szczecińskiego, członkini RJP, cytowana przez TVP tłumaczy: „Spójrzcie na niespójność w pisowni, gdy nazwy mieszkańców kontynentów, państw i regionów pisaliśmy wielką literą, a mieszkańców miast i wsi małą.”

Również nazwy marek samochodowych, nawet gdy odnoszą się do pojedynczego egzemplarza, będą pisane wielką literą. „Zaparkował czerwony Ford” – brzmi jeden z przykładów podanych przez RJP. Wielkie litery zagoszczą także w nazwach obiektów przestrzeni publicznej: Park Kościuszki, Aleja Róż czy Plac Zbawiciela. Wyjątek stanowi słowo „ulica”, które pozostaje pisane małą literą.

Koniec z wyjątkami i komplikacjami

Reforma nie ogranicza się tylko do wielkich liter. Przedrostek „pół-” będzie teraz zawsze łączony z resztą wyrazu w jedno słowo, jak w przypadku „półżartem”. Podobnie przedrostek „nie-” z przymiotnikami i przysłówkami – bez względu na interpretację semantyczną. Do tej pory pisownię rozłączną czy łączną można było wybierać w zależności od konkretnego znaczenia, co sprawiało niemałe trudności.

Kolejna zmiana dotyczy nazw nagród – odtąd Nagroda Nobla będzie pisana dużymi literami na początku obu wyrazów. Jak zauważa Bartłomiej Rosiak, językoznawca z Uniwersytetu Humanistyczno-Ekonomicznego w Łodzi, Polacy mają tendencję do nadużywania wielkich liter pod wpływem angielskiego. Czy nowa reforma nie jest przypadkiem ustępstwem wobec tej tendencji, choć w kontrolowany sposób?

Tabela najważniejszych zmian

Między uproszczeniem a kontrowersją

Rada Języka Polskiego twierdzi, że zmiany przyniosą korzyści poprzez „uproszczenie i standaryzację pisowni poszczególnych grup wyrazów oraz eliminację wyjątków”. Czy jednak faktycznie będzie łatwiej? Dla wielu Polaków przyzwyczajonych do dotychczasowej pisowni okres przejściowy może okazać się wyzwaniem. Stare formy będą akceptowane do końca 2030 roku, co daje uczniom i wszystkim piszącym aż pięć lat na adaptację.

Nie wszyscy entuzjastycznie przyjęli reformę. Łukasz Warzecha, konserwatywny komentator polityczny, ostro skrytykował zmiany na platformie X, pisząc: „Wiele z nich po prostu idzie za ignorancją i głupotą użytkowników polszczyzny”. Dodał również, że nie zamierza przestrzegać nowych zasad. Taka postawa pokazuje, jak trudne może być wprowadzanie zmian w żywym języku, szczególnie gdy dotyczą tak podstawowych elementów jak ortografia.

Co dalej z polską ortografią

Ostatnia większa reforma pisowni miała miejsce w 1936 roku, gdy zmieniono między innymi pisownię „Marja” na „Maria” i „fotografja” na „fotografia”. Przez niemal wiek Polacy nie musieli się przyzwyczajać do tak znaczących zmian w ortografii. Teraz, po 90 latach, język polski przechodzi kolejną transformację. Rosiak przewiduje, że wpływ angielskiego może prowadzić do dalszych zmian w najbliższych latach – czy zatem to dopiero początek rewolucji ortograficznej?

Reforma z pewnością wywoła dyskusje zarówno wśród językoznawców, jak i zwykłych użytkowników języka. Jedni widzą w niej krok ku uproszczeniu i logice, inni – niepotrzebne komplikowanie tego, co już funkcjonowało. Czas pokaże, czy nowe zasady rzeczywiście ułatwią życie Polakom, czy może staną się źródłem jeszcze większych wątpliwości. Jedno jest pewne – polszczyzna się zmienia, a my wraz z nią.

Źródła:

Notes from Poland
Wikipedia
TVP World
LanguageTool Forum