Tajemniczy skarb Celtów odkryty w Czechach po 2500 latach

Złoto, które przepisuje historię

Archeologowie w Czechach ogłosili jedno z najważniejszych odkryć celtyckich ostatnich lat – około 500 złotych i srebrnych monet wraz z biżuterią i surowymi metalami szlachetnymi datowanych na okres od VI do I wieku przed naszą erą. Odkrycie, dokonane w regionie Pilzna w zachodniej Czechach, opisywane jest jako niezwykłe nie tylko w skali kraju, ale całej Europy Środkowej. Dokładna lokalizacja stanowiska jest utrzymywana w tajemnicy przed poszukiwaczami skarbów i rabusiami, co samo w sobie podkreśla wyjątkowy charakter tego znaleziska.

Historia odkrycia rozpoczęła się w 2021 roku, gdy amatorski archeolog używający wykrywacza metali natknął się na fragment złotej monety z II wieku przed naszą erą. Odpowiedzialnie zgłosił to władzom, co zapoczątkowało zakrojone na szeroką skalę badania terenu. Pavel Kodera, dyrektor Muzeum i Galerii Regionu Północnego Pilzna w Mariánskiej Týnicy, opisuje skalę odkrycia: „Okazało się, że stanowisko zawiera bardzo dużą liczbę małych metalowych przedmiotów, fascynujące artefakty, głównie monety, ale nie tylko. Znajdują się tam sztabki złota, pokrojone kawałki, a nawet surowe płatki i bryłki złota, wraz z kolczykami, fragmentami bransolet i podobnymi przedmiotami.”

Monety, których nikt wcześniej nie widział

Wśród znalezionych monet znajdują się typy wcześniej nieznane naukowcom, co może fundamentalnie zmienić obecne rozumienie celtyckiej numizmatyki w Czechach. Daniel Stráník, archeolog z muzeum w Mariánskiej Týnicy, podkreśla wagę odkrycia: „Wśród złotych i srebrnych monet są także wcześniej nieznane bicia, które mogą zmienić obecny pogląd na celtyckie monety w Czechach. Uzyskany zestaw złotej biżuterii z okresu halsztackiego jest również wyjątkowy.” Wiele z tych drobnych monet – niektóre mierzące zaledwie centymetr – przedstawia portrety wzorowane na hellenistycznych projektach z Macedonii i Tracji.

To fascynujący dowód na to, jak daleko sięgały kulturowe wpływy greckie poprzez handel i wymianę artystyczną w Europie Środkowej ponad dwa tysiące lat temu. Badacze twierdzą, że znalezisko pokazuje, iż plemiona celtyckie na terenie dzisiejszych Czech nie tylko handlowały ze światem śródziemnomorskim, ale także przyswajały elementy jego mitologii i symboliki. Czy to znaczy, że Celtowie byli bardziej zintegrowani z kulturą grecką niż sądziliśmy? Jakie inne tajemnice kryje ten teren?

Sezonowy targ czy miejsce kultowe

W przeciwieństwie do wielu stanowisk celtyckich w Czechach, które zostały złupione dawno temu, ta lokalizacja pozostała nietknięta przez współczesne zakłócenia. Jan Mařík, dyrektor Instytutu Archeologii Czeskiej Akademii Nauk, podkreśla: „Nadzwyczajna wartość tych artefaktów polega również na możliwości uzyskania kompleksowego zrozumienia rzadkiego stanowiska z epoki żelaza – zarówno pod względem wzorców osadniczych, jak i samych znalezisk – które, w przeciwieństwie do większości porównywalnych stanowisk europejskich, nie zostało naruszone przez nielegalne wykopy.”

Co pozostaje niejasne, to jak funkcjonowało to miejsce. Nie zidentyfikowano żadnych struktur stałego osadnictwa. Archeologowie sugerują, że mogło to być sezonowe miejsce spotkań do handlu, rytuałów lub obu tych celów jednocześnie. Obfitość monet wskazuje na aktywność targową, a przedmioty mogły zostać zagubione podczas transakcji lub celowo złożone jako ofiary dla bóstw. David Daněček, archeolog z Instytutu Archeologii Czeskiej Akademii Nauk, wyjaśnia: „Może to być miejsce o wyraźnie sezonowym charakterze działalności, podczas której ludzie przypadkowo gubili głównie małe lub bardzo małe przedmioty, takie jak monety.”

Wykopaliska między siewem a żniwami

Excavation stanowiska okazało się wyzwaniem ze względu na fakt, że pole jest nadal aktywnie użytkowane rolniczo. Zespół musiał pracować między żniwami a siewem przez cztery lata, jednocześnie utrzymując swoje działania w tajemnicy, aby odstraszyć nielegalnych poszukiwaczy skarbów. To niezwykła bogactwo artefaktów, które można znaleźć na polu uprawianym od lat i nadal użytkowanym do dziś. Większość odkrytych przedmiotów znajdowała się w powierzchniowych warstwach gleby, co świadczy o tym, jak bardzo podatne było to stanowisko na zniszczenie przez orkę i naturalne procesy erozji.

Badacze z Instytutu Archeologii Czeskiej Akademii Nauk prowadzą obecnie analizy izotopowe, aby ustalić, czy złoto pochodziło z lokalnych źródeł, czy też zostało sprowadzone z daleka, być może ze Śródziemnomorza. To pomoże odpowiedzieć na kluczowe pytanie o zakres sieci handlowych Celtów i ich połączenia z innymi cywilizacjami starożytnego świata. Część skarbu jest już wystawiona publicznie w Muzeum i Galerii Regionu Północnego Pilzna w ramach wystawy zatytułowanej „Niejasny raport o Celtach w północnym Pilznie”. Kodera zapowiada jednak: „Najbardziej wyjątkowe elementy pozostają w bezpiecznym przechowaniu i zostaną zaprezentowane dopiero po pełnym zakończeniu całego projektu badawczego.”

Celtycki renesans archeologiczny

To odkrycie nie jest jedynym tego typu w Czechach w ostatnim czasie. Kilka miesięcy temu archeolodzy odkopali podobny skarb celtyckich monet w tym samym regionie Czech. Odkrycie, ogłoszone przez Muzeum Wschodnich Czech, pochodziło z celtyckiej osady odkrytej wzdłuż trasy przyszłej autostrady. W lipcu archeolodzy poinformowali o znalezieniu kilkuset monet i ponad tysiąca przedmiotów biżuterii z 2200-letniej celtyckiej osady w regionie Bohemii. To wszystko razem sugeruje, że szlaki handlowe i osadnictwo na tym obszarze w epoce żelaza mogły być znacznie bardziej rozległe niż wcześniej zakładano.

Muzeum rozważa już stworzenie nowej stałej wystawy poświęconej celtyckiej przeszłości regionu. Dla naukowców to prawdziwa kopalnia wiedzy. Jak powiedział jeden z historyków: „Historia to nie jest książka, którą czytamy od deski do deski – to raczej puzzle, którego części wciąż odkrywamy.” I to odkrycie dodaje kilka kluczowych elementów do tej układanki, rzucając nowe światło na życie, handel i wierzenia Celtów zamieszkujących terytorium dzisiejszych Czech dwa i pół tysiąca lat temu. Czy pod naszymi stopami kryją się jeszcze inne tajemnice starożytności? Historia pokazuje, że zawsze warto kopać głębiej – zarówno dosłownie, jak i metaforycznie.

Źródła:

Live Science
Greek Reporter
Fox News
Heritage Daily
The History Blog
Popular Mechanics
Museum and Gallery of Northern Pilsen
Institute of Archaeology of the Czech Academy of Sciences