Bułgaria weszła do strefy euro mimo podzielonych opinii obywateli

Nowy Rok przyniósł Bułgarii historyczną zmianę – 1 stycznia 2026 roku kraj oficjalnie przyjął euro jako swoją walutę. To wydarzenie, które odbyło się prawie dwie dekady po wstąpieniu tego bałkańskiego państwa do Unii Europejskiej, wywołało mieszane reakcje: od entuzjastycznych obchodów po wyrazy głębokiego niepokoju o przyszłość ekonomiczną.

Bułgaria stała się 21. krajem strefy euro, a liczba Europejczyków używających wspólnej waluty wzrosła do 358 milionów. O północy w środę lew – waluta narodowa obecna w Bułgarii od końca XIX wieku – oficjalnie przeszła do historii. Na budynku centralnego banku w Sofii wyświetlono obrazy bułgarskich monet euro, podczas gdy tysiące ludzi zbierało się w mroźnych temperaturach, by uczcić ten moment.

Entuzjazm zderza się z obawami

„Serdecznie witam Bułgarię w rodzinie euro” – powiedziała Christine Lagarde, prezes Europejskiego Banku Centralnego. Szefowa EBC nazwała euro „potężnym symbolem” wspólnych wartości i zbiorowej siły, którą Europa może wykorzystać w konfrontacji z globalną niepewnością geopolityczną.

Nie wszyscy Bułgarzy podzielają jednak ten entuzjazm. Opinia publiczna od dawna pozostaje podzielona w tej kwestii, a wielu obywateli obawia się, że wprowadzenie euro doprowadzi do wzrostu cen przy stagnacji płac, co pogłębi problemy ekonomiczne w kraju będącym najubieszym członkiem Unii.

Paisij Hilendarski, którego wizerunek pojawi się na bułgarskiej monecie 2 euro, niegdyś wzywał: „Bułgarze, nie zapominajcie o sobie; poznajcie swój ród i język”. Niektórzy obawiają się, że przyjęcie euro może oznaczać utratę części tej ciężko wywalczonej niezależności.

Rzeczywistość gospodarcza wydaje się potwierdzać część tych obaw. Według Narodowego Instytutu Statystycznego ceny żywności wzrosły w listopadzie o 5 procent rok do roku – ponad dwukrotnie więcej niż średnia w strefie euro. „Niestety, ceny już nie odpowiadają tym w lewach” – skarżył się 33-letni właściciel cukierni Turgut Ismail, dodając że podwyżki zaczęły się jeszcze przed oficjalnym przyjęciem euro.

Długa droga do wspólnej waluty

Bułgaria wstąpiła do Unii Europejskiej w 2007 roku i od tego czasu dążyła do przyjęcia euro. Proces ten jednak znacząco spowolniła niestabilność polityczna i zmagania kolejnych rządów z oskarżeniami o korupcję. Przyjęcie wspólnej waluty miało być mostem łączącym kraj z europejską przyszłością, ale fundamenty tego mostu okazały się kruche – zbudowane na niestabilnym gruncie politycznym.

W grudniu 2025 roku rząd konserwatywny upadł po masowych protestach antykorupcyjnych, co pchnęło Bułgarię ku ósmym wyborom w ciągu pięciu lat. Prezydent Rumen Radev w przemówieniu tuż przed północą określił przyjęcie euro jako „ostatni krok” w integracji kraju z UE, jednak skrytykował brak referendum. „Ta odmowa była symptomem głębokiego podziału między klasą polityczną a ludem” – stwierdził.

Nadzieje ekonomiczne kontra polityczna rzeczywistość

Kolejne bułgarskie rządy konsekwentnie popierały przyjęcie euro, argumentując że wzmocni ono kruchą gospodarkę kraju, zakotwicy go mocniej w zachodnich instytucjach i ochroni przed wpływami rosyjskimi. W grudniu dziesiątki tysięcy ludzi protestowało w Sofii, rozszerzając ruch antykorupcyjny, który ogarnął kraj właśnie w przededniu przyjęcia wspólnej waluty.

„Większy efekt to efekt długoterminowy – wzmocnienie zaufania do waluty, do siły nabywczej, zaufania zagranicznych inwestorów kupujących bułgarski dług, ale także tych inwestujących w kraju” – wyjaśnił Petar Ganev, starszy analityk w Institute for Market Economics. Ganev dodał, że przyjęcie euro może wpłynąć na rating kredytowy Bułgarii, gdyż agencje obniżały go ze względu na system currency board.

Rzeczywiście, Bułgaria miała swoją walutę powiązaną najpierw z marką niemiecką od 1997 roku (w ramach stabilizacji gospodarki i opanowania galopującej inflacji), a później z euro. Wielu analityków twierdzi więc, że formalne przyjęcie wspólnej waluty może nie przynieść tak wielkiej zmiany, jak niektórzy się obawiają.

Przejście z lewem – co czeka mieszkańców?

Bank Narodowy Bułgarii dołączył do Eurosystemu, a gubernator banku uzyskał miejsce w Radzie Prezesów EBC. Proces wymiany walut będzie rozciągnięty w czasie – ceny w sklepach będą wyświetlane w obu walutach do sierpnia 2026 roku, a lew będzie akceptowany do końca stycznia. Obywatele mogą wymieniać banknoty i monety bezpłatnie w bankach i urzędach pocztowych do 30 czerwca 2026, a Bank Narodowy będzie wymieniał lewy na euro bezterminowo i bez opłat.

Niektórzy mieszkańcy witali zmianę z optymizmem. „Świetnie, działa” – wykrzyknął 43-letni Dimitar po wypłaceniu 100 euro z bankomatu tuż po północy. „Cała Europa sobie radzi z euro, my też sobie poradzimy” – stwierdził spokojnie emeryt Vlad.

Europa się rozszerza, pytania pozostają

Europejski Bank Centralny uczcił ten historyczny moment, iluminując swój główny budynek we Frankfurcie, symbolizując integrację i jedność Europejczyków używających euro. Z geograficznego punktu widzenia, euro po raz pierwszy rozszerzyło się na region Morza Czarnego, mimo trwających napięć geopolitycznych w tym obszarze.

Dla firm bułgarskich oznacza to dostęp do jednolitego rynku euro bez dodatkowych ryzyk kursowych. Badania belgijskiego banku centralnego pokazują, że ponad 80 procent bułgarskiego importu było już denominowane w euro od 1999 roku. Od momentu dołączenia do mechanizmu kursowego w 2020 roku Bułgaria podlegała polityce EBC – teraz jednak ma głos w Radzie Prezesów banku, co daje krajowi realny wpływ na decyzje dotyczące polityki pieniężnej.

Kristalina Georgiewa, dyrektor zarządzająca Międzynarodowego Funduszu Walutowego i sama Bułgarka, podkreślała znaczenie tego momentu: „Bułgaria skorzystała z integracji europejskiej i będzie nadal korzystać z przystąpienia do strefy euro”. Wskazała jednak na wyzwania – starzejące się społeczeństwo, drenaż mózgów, potrzeby infrastrukturalne i obronne, które zwiększają presję na wydatki budżetowe.

Czy Bułgaria będzie w stanie przekuć przyjęcie euro w katalizator szybszego rozwoju? Czas pokaże, czy wspólna waluta faktycznie przyniesie obiecywaną stabilność i dobrobyt, czy też okaże się jedynie symbolicznym gestem w kraju pogrążonym w kryzysie politycznym.

Źródła:

European Central Bank
Al Jazeera
Euronews
Reuters
AFP
IMF
Institute for Market Economics