Klimt za ćwierć miliarda: obraz który ocalił życie bije rekordy aukcji

Dzieło które oszukało nazistów teraz najbardziej wartościowe

Portret młodej Wiedenki właśnie zmienił zasady gry na globalnym rynku sztuki. We wtorek 18 listopada w nowojorskiej siedzibie Sotheby’s obraz Gustava Klimta „Portret Elisabeth Lederer” osiągnął cenę 236,4 miliona dolarów, stając się najdroższym dziełem sztuki współczesnej kiedykolwiek sprzedanym na aukcji. Dwudziestominutowa licytacja przekształciła się w zawzięty pojedynek między sześcioma oferentami, którzy walczyli o płótno namalowane między 1914 a 1916 rokiem. Ostatecznie wygrał anonimowy nabywca reprezentowany przez specjalistę Sotheby’s Juliana Dawesa, który zaoferował 205 milionów dolarów – kwota powiększona o prowizje przekroczyła symboliczną barierę dwustu milionów.

Klimt malował córkę wiedeńskich przemysłowców Sereny i Augusta Ledererów przez prawie trzy lata, skrupulatnie dobierając każdy szczegół kompozycji. Dwudziestoletnia Elisabeth pozowała w dopasowanej białej sukni z szalem zdobnym w kwiatowe wzory, a w tle artysta umieścił postacie inspirowane chińską ceramiką i operą pekińską. Ta staranna praca miała nieoczekiwane konsekwencje historyczne – w 1938 roku, gdy naziści zaanektowali Austrię, portret uratował życie swojej modelce. Elisabeth, pochodząca z żydowskiej rodziny, wymyśliła historię jakoby Klimt był jej biologicznym ojcem. Rozpoznawalność portretu i lata które artysta spędził nad jego tworzeniem sprawiły, że ta opowieść była przekonująca, a dzięki pomocy byłego szwagra – wysokiej rangi urzędnika nazistowskiego – otrzymała dokument potwierdzający pochodzenie od niebędącego Żydem Klimta.

Dramat ocalenia i zwrot po wojnie

Większość kolekcji Klimta skonfiskowana przez nazistów spłonęła w 1945 roku podczas pożaru w zamku Immendorf w Austrii. Ogień strawił piętnaście obrazów mistrza, ale portrety z żydowskimi modelami – zgodnie z regulacjami nazistowskimi – nie zostały uznane za warte skonfiskowania i pozostały w domu aukcyjnym Dorotheum w Wiedniu. Elisabeth przeżyła okupację, choć zmarła na chorobę w 1944 roku, pozostając w Wiedniu do końca. Po wojnie, w 1948 roku, portret został zwrócony jej bratu Erichowi Ledererowi. Trzymał go aż do 1983 roku, kiedy sprzedał marszandowi Serge’owi Sabarsky’emu – dwa lata przed własną śmiercią.

W 1985 roku dzieło zakupił Leonard Lauder, spadkobierca imperium kosmetycznego Estée Lauder Companies, za nieodsłoniętą sumę. Przez dekady portret wisiał nad stołem w jego nowojorskiej rezydencji, opuszczając ją jedynie na krótkie wystawy. Lauder zmarł w tym roku w wieku 92 lat, pozostawiając kolekcję wycenianą na ponad 400 milionów dolarów. Aukcja całej kolekcji przyniosła już 527,5 miliona – znacznie przekraczając pierwotne szacunki.

Rynek sztuki budzi się z letargu

Sprzedaż Klimta jest sygnałem dla rynku który od ponad dwóch lat zmagał się ze spowolnieniem. Helena Newman, przewodnicząca działu sztuki impresjonistycznej i współczesnej Sotheby’s, określiła wieczór jako „historyczny”. Jak powiedział kiedyś sam Klimt: „Sztuka jest linią wokół twoich myśli”. Ten portret zdołał zamknąć w ramach nie tylko piękno młodej kobiety, ale również dramatyczne losy całej epoki. Czy rekord Klimta to zwiastun nowej fali inwestycji w sztukę XX wieku, czy jedynie wyjątek w trudnym okresie? Czas pokaże.

Warto zauważyć, że tego samego wieczoru Sotheby’s sprzedało także kontrowersyjną złotą toaletę Maurizio Cattelana zatytułowaną „America” za 12,1 miliona dolarów. Nabywcą okazało się Ripley’s Believe It or Not – amerykańska firma rozrywkowa znana z muzeów osobliwości. Toaleta, ważąca 101 kilogramów czystego 18-karatowego złota, była wcześniej wystawiana w nowojorskim muzeum Guggenheima i oferowana Donaldowi Trumpowi gdy prezydent prosił o wypożyczenie obrazu Van Gogha.

Nowa siedziba Sotheby’s w budynku Breuera, dawnym domu Whitney Museum of American Art, przyciągnęła tłumy chcące zobaczyć zarówno Klimta jak i złotą toaletę – obie prace symbolizują skrajności współczesnego rynku sztuki, gdzie spotykają się historyczne arcydzieła z prowokacyjnym współczesnym performance’em. Aukcyjny dom spodziewa się zakończyć listopadowy sezon sprzedażą przekraczającą miliard dolarów.

Źródła:

Smithsonian Magazine
ARTnews
CBS News
Al Jazeera
PBS News
CNN