Kopenhaga stawia na europejską jedność

Czy szczyt zmieni oblicze obrony UE?

Stolica Danii stała się punktem zwrotnym w dyskusjach o przyszłości bezpieczeństwa Starego Kontynentu. Siódmy szczyt Europejskiej Wspólnoty Politycznej, który odbył się 2 października w Kopenhadze, zgromadził około 50 przywódców państw europejskich – od Islandii po Turcję. W cieniu rosnących zagrożeń hybrydowych oraz eskalacji konfliktu na Ukrainie, europejscy liderzy musieli zmierzyć się z pytaniem: czy kontynent jest gotowy na samodzielną obronę?

Szczyt w stolicy Danii nie był zwykłym dyplomatycznym spotkaniem. To wydarzenie, które wyznacza kierunek europejskiej polityki bezpieczeństwa na nadchodzące lata, odbyło się w szczególnym momencie – zaledwie dzień po nieformalnym posiedzeniu Rady Europejskiej. Koordynatorką tego gigantycznego przedsięwzięcia była premier Mette Frederiksen, której kraj sprawuje obecnie sześciomiesięczną prezydencję w Radzie UE. Bezpieczeństwo samego szczytu wymagało nadzwyczajnych środków – Kopenhaga zamieniła się w prawdziwą twierdzę z zakazem lotów dla cywilnych dronów i tysiącami funkcjonariuszy oraz żołnierzy z kilkunastu państw.

Rosyjskie drony nad Europą – nowa rzeczywistość

Incydenty z ostatnich tygodni nie pozostawiają złudzeń. Rosyjskie bezzałogowce wielokrotnie naruszały przestrzeń powietrzną państw NATO – Polski, Danii, Norwegii, Estonii i Rumunii. Te zdarzenia nie są przypadkowe, lecz stanowią element szerszej strategii destabilizacji. Premier Danii określiła je wprost jako „ataki hybrydowe”, podkreślając, że Europa znajduje się w wojnie hybrydowej z Rosją. Czy pojawienie się nieproszonego gościa nad lotniskami w Aalborgu czy Kopenhadze było jedynie prowokacją, czy może przygotowaniem do czegoś więcej?

Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski nie pozostawił złudzeń co do skali zagrożenia. Podczas wystąpienia na szczycie wskazał na konieczność stworzenia europejskiego „muru dronowego”, zaznaczając, że system obrony antydronowej musi obejmować cały kontynent. Jego słowa – „Gdy mówimy o murze dronowym, mamy na myśli całą Europę, a nie tylko jeden kraj” – trafnie diagnozują problem, z którym zmaga się UE. Komandosi różnych państw pracują już nad rozwiązaniami technicznymi, a Ukraina dzieli się swoim doświadczeniem z najbardziej zaawansowaną wojną dronową w historii.

Zamrożone rosyjskie miliardy – pomoc czy problem prawny?

Najbardziej kontrowersyjnym tematem obrad w Kopenhadze stała się propozycja Komisji Europejskiej dotycząca wykorzystania zamrożonych rosyjskich aktywów. Ursula von der Leyen przedstawiła plan udzielenia Ukrainie „pożyczki reparacyjnej” o wartości 140 miliardów euro, zabezpieczonej funduszami rosyjskimi zdeponowanymi głównie na kontach belgijskiej firmy rozliczeniowej Euroclear. Szefowa KE tłumaczyła, że Unia nie dokona konfiskaty tych środków, lecz udostępni je w formie pożyczki, którą Ukraina będzie musiała spłacić dopiero po otrzymaniu reparacji od Rosji.

Ten finezyjny manewr prawny spotkał się jednak z chłodnym przyjęciem ze strony części państw członkowskich. Belgia, na której terytorium zgromadzona jest większość zamrożonych aktywów, wyraziła poważne zastrzeżenia. Również Francja i Luksemburg nie kryły wątpliwości co do legalności takiego rozwiązania. Premier Belgii Bart De Wever domagał się gwarancji podziału ryzyka między wszystkie państwa UE, podkreślając potrzebę pewności prawnej. Czy europejscy liderzy będą gotowi podjąć to ryzyko?

Europa pod presją – cele szczytów do 2030 roku

Sytuacja międzynarodowa zmusza Unię Europejską do radykalnej zmiany myślenia o własnym bezpieczeństwie. Służby wywiadowcze ostrzegają, że Rosja może być gotowa do przeprowadzenia ataku na inne państwo europejskie już za trzy do pięciu lat. Prezydent Władimir Putin testuje determinację NATO, a jego strategia opiera się na wykorzystywaniu słabości i podziałów w łonie Sojuszu. Czy Europa zdąży się przygotować?

Na nieoficjalnym szczycie Rady Europejskiej dzień przed spotkaniem EPC liderzy 27 państw członkowskich dyskutowali o dziewięciu priorytetowych obszarach obronności, które zostały określone w marcu 2025 roku. W centrum uwagi znalazły się obrona przeciwlotnicza i przeciwrakietowa, artyleria, drony i systemy antydronowe, mobilność wojskowa oraz cyberbezpieczeństwo. António Costa, przewodniczący Rady Europejskiej, zapowiedział wsparcie dla inicjatyw takich jak Europejski Mur Dronowy czy Eastern Flank Watch – projektu mającego wzmocnić wschodnią flankę NATO. Premier Mette Frederiksen nie pozostawiła wątpliwości: „Europa musi być w stanie się całkowicie bronić do 2030 roku”.

Viktor Orban – jedyny głos sprzeciwu

Podczas gdy większość europejskich przywódców deklarowała solidarność z Ukrainą, premier Węgier Viktor Orban stanowczo sprzeciwił się dalszym krokom integracyjnym Kijowa z UE. Węgierski polityk argumentował, że przyjęcie Ukrainy do Unii oznaczałoby „wprowadzenie wojny do Wspólnoty”. Dodatkowo zaznaczył, że środki unijne płynęłyby bezpośrednio na Ukrainę, co jego zdaniem jest nie do zaakceptowania. Budapeszt blokuje nie tylko postępy w negocjacjach akcesyjnych, ale także sprzeciwia się zaprzestaniu importu rosyjskiej ropy i gazu, co stawia Węgry w opozycji do większości państw członkowskich.

Orban, wraz ze Słowacją, należy do nielicznych państw UE, które wciąż importują ropę z Rosji poprzez rurociąg. Stanowisko to budzi kontrowersje zwłaszcza w kontekście żądań prezydenta Donalda Trumpa, który domaga się od sojuszników NATO całkowitego zaprzestania zakupów paliw kopalnych od Moskwy. Jak długo Budapeszt będzie mógł utrzymywać swoją izolację w tej kwestii?

Winston Churchill, brytyjski premier podczas II wojny światowej, mawiał: „Nigdy nie marnuj dobrego kryzysu”. Te słowa nabierają szczególnego znaczenia w kontekście obecnej sytuacji Europy, która pod presją zewnętrznych zagrożeń może wreszcie zbudować prawdziwą wspólnotę obronną.

Pieniądze dla Ukrainy – ile i w jakiej formie?

Wsparcie finansowe dla Ukrainy pozostaje kluczowym elementem europejskiej strategii. Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen ogłosiła w Kopenhadze przekazanie 4 miliardów euro dla Kijowa, z czego połowa ma być przeznaczona na obronę przed dronami. W 2025 roku UE planuje przekazać Ukrainie łącznie ponad 30 miliardów euro – 12,5 miliarda z instrumentu Ukraine Facility oraz 18,1 miliarda z pożyczki G7 finansowanej z zysków pochodzących z zamrożonych rosyjskich aktywów. To gigantyczne kwoty, które mają zapewnić Ukrainie możliwość kontynuowania walki.

Ukraina nie jest jednak biorcą pomocy bez zobowiązań. Prezydent Zełenski zaproponował, aby część kosztów utrzymania ukraińskiej armii przejęły państwa Unii Europejskiej, argumentując, że jego kraj stanowi „pierwszą linię obrony Europy”. Premier Danii Mette Frederiksen potwierdziła tę narrację, mówiąc wprost: „Ukraina jest dziś gwarancją bezpieczeństwa Europy. Nasze wsparcie dla niej to bezpośrednia inwestycja w nasze własne bezpieczeństwo.” Czy ta argumentacja przekona sceptycznych europejskich polityków?

Co dalej z obroną Europy?

Szczyt w Kopenhadze zakończył się bez przełomowych decyzji, co nie dziwi w przypadku nieformalnych spotkań. Europejska Wspólnota Polityczna nie jest bowiem organem decyzyjnym – to platforma dialogu politycznego i strategicznego. Piotr Maciej Kaczyński, europeista z Uniwersytetu Warszawskiego, przestrzegał przed nadmiernym optymizmem: „Nie spodziewałbym się natychmiastowych decyzji ani pełnej doktryny obronnej. To proces długotrwały, zależny od sytuacji na wschodzie i zmian politycznych w krajach członkowskich.”

Rzeczywiste decyzje zapadną podczas regularnego szczytu Rady Europejskiej zaplanowanego na 23-24 października w Brukseli. Wtedy przywódcy UE będą musieli przejść od słów do czynów. Czy Europa zdoła przezwyciężyć podziały i zbudować wspólną strategię obronną? Czy zamrożone rosyjskie aktywa trafią do Ukrainy? I wreszcie – czy kontynent będzie gotowy obronić się samodzielnie, jeśli Stany Zjednoczone pod przywództwem Donalda Trumpa zmniejszą swoje zaangażowanie w bezpieczeństwo europejskie?

Odpowiedzi na te pytania poznamy w nadchodzących tygodniach. Jedno jest pewne – Europa stanęła przed wyborem: albo zjednoczy siły i stanie się prawdziwą potęgą obronną, albo będzie dalej balansować na krawędzi, licząc na wsparcie innych. Szczyt w Kopenhadze był testem determinacji europejskich liderów, ale prawdziwy egzamin dopiero przed nimi.

Źródła:

Al Jazeera
Consilium Europa
EURACTIV.pl
Financial Times
Polityka.pl
TVN24
Wikipedia