Trump atakuje łodzie u wybrzeży Wenezueli. 83 ofiary i lotniskowiec

Karaibskie wody, od września 2025 roku, stały się areną działań, które budzą pytania o granicę między egzekwowaniem prawa a prowadzeniem wojny. Administracja prezydenta Donalda Trumpa przeprowadziła dotychczas 21 ataków na łodzie płynące z Wenezueli, zabijając co najmniej 83 osoby. Oficjalnym uzasadnieniem jest walka z przemytem narkotyków. W międzyczasie USA zgromadziły w regionie niespotykaną siłę militarną, w tym lotniskowiec USS Gerald R. Ford – największy na świecie – oraz około 15 tysięcy żołnierzy. Czy naprawdę chodzi tylko o kokainę?

Operacja Południowe Ostrze – wojna z przemytem czy reżimem

Pierwszego września Trump ogłosił, że amerykańska marynarka wojenna zniszczyła łódź u wybrzeży Wenezueli, zabijając 11 osób znajdujących się na pokładzie. To był początek serii operacji, które Pentagon nazwał później „Operation Southern Spear” – Operacja Południowe Ostrze. Od tamtej pory kolejne uderzenia następowały regularnie, zarówno na Morzu Karaibskim, jak i we wschodniej części Pacyfiku. Sekretarz obrony Pete Hegseth zapowiedział kontynuację działań, a sekretarz stanu Marco Rubio zasugerował możliwość dalszych ataków. Rubio ogłosił także, że Waszyngton zamierza wpisać Cartel de los Soles – grupę rzekomo kontrolowaną przez prezydenta Wenezueli Nicolása Maduro – na listę organizacji terrorystycznych.

Administracja Trumpa konsekwentnie określa swoją politykę mianem walki z „narkoterrorystami”. Hegseth podkreślał, że każdy atak przechodzi „bardzo rygorystyczny proces” weryfikacji celów, a prezydent deklarował, że działania są prowadzone „setkami razy dziennie” przeciwko łodziom przemytników. Jednak szereg ekspertów kwestionuje tę narrację. Geoffrey Corn, były doradca Armii USA ds. prawa wojennego, stwierdził wprost: „Nie sądzę, by istniał sposób na uzasadnienie charakteryzowania łodzi z narkotykami płynącej z Wenezueli jako bezpośredniego lub nieuchronnego zbrojnego ataku na Stany Zjednoczone”.

Prawne miny na międzynarodowych wodach

Kontrowersje wokół legalności amerykańskich działań narastają z każdym tygodniem. Administracja opiera swoją argumentację na tajnej notatce Departamentu Sprawiedliwości, która rzekomo dostarcza podstawy prawnej do eliminowania „narkoterrorystów” bez zgody Kongresu. Jednak ta sama administracja przyznała w listopadzie przed kongresmenami, że nie posiada obecnie uzasadnienia prawnego, które pozwoliłoby na ataki na cele lądowe w Wenezueli. Innymi słowy, można strzelać do łodzi na morzu, ale uderzyć w porty czy lotniska już nie.

John Yoo, prawnik z czasów administracji George’a W. Busha, wyraził wątpliwości: „Musi istnieć granica między przestępczością a wojną”. Harold Hongju Koh, postać związana z erą Obamy, określił ataki jako „bezprawne, niebezpieczne i lekkomyślne”. Richard Painter, były główny prawnik ds. etyki w Białym Domu, nazwał je wprost naruszeniem prawa międzynarodowego i federalnego. BBC zauważyło, że pozostaje pytanie, czy Trump przestrzegał War Powers Resolution – aktu wymagającego konsultacji z Kongresem przed wprowadzeniem sił zbrojnych do działań bojowych.

Senat dwukrotnie odrzucił rezolucje, które wymagałyby od prezydenta uzyskania zgody Kongresu na kontynuację ataków. Republikański senator Rand Paul, który w październiku zagłosował przeciwko Trumpowi, mówił w NBC News: „To jest sprzeczne z całą naszą tradycją”. Paul wyraził zaniepokojenie faktem, że ludzie giną bez przedstawienia dowodów na ich przestępstwa, a wśród zabitych mogą być niewinni.

Maduro na celowniku – wizerunek czy rzeczywistość?

Oficjalnie Trump twierdzi, że celem jest walka z przemytem fentanylu i kokainy do USA. Jednak retoryka i działania sugerują coś więcej. W sierpniu 2025 roku prokurator generalna Pam Bondi podwoiła nagrodę za informacje prowadzące do aresztowania Maduro do 50 milionów dolarów, oskarżając go o wykorzystywanie gangów przestępczych do „sprowadzania śmiertelnych narkotyków i przemocy” do Stanów Zjednoczonych. Trump wielokrotnie sugerował, że „dni Maduro są policzone” i że rozważa możliwość „chirurgicznego uderzenia” w wenezuelskiego przywódcę – podobnego do ataku dronowego, który w pierwszej kadencji przeprowadził na irańskiego generała Qasema Sulejmaniego.

W połowie listopada Trump spotkał się z najwyższymi doradcami ds. bezpieczeństwa narodowego, w tym z sekretarzem obrony Hegsethem i przewodniczącym Połączonych Szefów Sztabów gen. Danem Cainem. Źródła CNN donoszą, że prezydent był informowany o szerokiej gamie opcji militarnych wobec Wenezueli – od ataków na bazy wojskowe i ośrodki produkcji kokainy, po bezpośrednią próbę wyeliminowania Maduro. Po tych spotkaniach Trump powiedział dziennikarzom, że „mniej więcej podjął decyzję”, ale nie chciał ujawniać szczegółów.

Czy więc mamy do czynienia z misją antynarkotykową, czy z przygotowaniami do zmiany reżimu? Michael Shifter, były prezes Inter-American Dialogue i profesor Georgetown University, uważa, że „idea, iż ostatecznym celem administracji Trumpa w Wenezueli jest zmiana reżimu, zyskała wiarygodność w ostatnich tygodniach”. Shifter zauważa, że skala militarnego rozmieszczenia sił sprawia, iż twierdzenie o walce z narkotykami „nie jest wiarygodne”. Jego zdaniem nadzieja administracji polega na tym, że Maduro zostanie tak zastraszony wystawą siły militarnej, iż zdecyduje się na samodzielne opuszczenie kraju lub zostanie obalony przez wenezuelskich generałów, którzy zechcą zgarnąć 50 milionów dolarów nagrody.

Potęga militarna a brak planu politycznego

Arsenał, który Stany Zjednoczone zgromadziły w regionie, robi wrażenie. USS Gerald R. Ford – obok siedmiu innych okrętów wojennych – to najpotężniejszy symbol amerykańskiej siły morskiej. Na jego pokładzie znajduje się około 60 samolotów, w tym myśliwce F-18. W pobliżu Kuby stacjonuje USS Wichita, a w St. Thomas – USS Lake Erie. Łącznie w wodach Karaibów i przyległych obszarach przebywa ponad tuzin okrętów, w tym okręt podwodny z napędem atomowym oraz statek operacji specjalnych. Center for Strategic and International Studies oszacowało, że amerykańskie siły zgromadzone w rejonie dysponują około 185 pociskami manewrującymi Tomahawk – wystarczającą siłą ognia, by przeprowadzić natychmiastowe uderzenia na cele w Wenezueli.

Czy jednak siła militarna przekłada się na skuteczność polityczną? Historia pokazuje coś innego. W swojej pierwszej kadencji Trump formalnie uznał opozycjonistę Juana Guaidó za prawowitego przywódcę Wenezueli, lecz nieudana próba zamachu stanu w 2019 roku sprawiła, że Guaidó nigdy nie objął władzy. Jeżeli Trump miałby obalić Maduro, mógłby zgarnąć polityczne zwycięstwo: pozbycie się dyktatorów, potencjalne umowy naftowe, ściślejszą współpracę w kwestii migracji i narkotyków. Jednak eksperci ostrzegają, że interwencja może oznaczać długoterminowe zaangażowanie militarne i chaos. Wenezuelska opozycja jest rozdrobniona, a armia wenezuelska mogłaby się przekształcić w ruch oporu. Jak zauważył jeden z urzędników Georgetown University: „Nawet jeśli któraś z tych opcji się zmaterializuje, pozostaje pytanie – co będzie dalej?”

Sam Maduro w swoim przemówieniu z Caracasu ostrzegał, że amerykańska interwencja wojskowa mogłaby stworzyć „kolejną Gazę”, „nowy Afganistan” lub „ponownie Wietnam”. Czy to tylko propaganda reżimu, czy realne ostrzeżenie przed kolejnym asymetrycznym konfliktem, w którym USA utknęłyby na lata?

Reakcje międzynarodowe – od potępienia po milczenie

Odpowiedź międzynarodowa na działania USA jest podzielona. Kolumbia, pod przywództwem prezydenta Gustavo Petro – sojusznika Maduro – określiła wrześniowe uderzenie jako „morderstwo”. Wenezuelska wiceprezydent Delcy Rodríguez sklasyfikowała amerykańskie ćwiczenia wojskowe w regionie jako „prowokację” i działania „zmierzające do wywołania wojny”. Papież Leon XIV w listopadzie zauważył, że ataki stopniowo zbliżają się do wybrzeży Wenezueli i jedynie „zwiększają napięcie”, wzywając Stany Zjednoczone i Wenezuelę do „poszukiwania dialogu”.

Z drugiej strony, wenezuelska opozycja – zwłaszcza Maria Corina Machado, laureatka Pokojowej Nagrody Nobla 2025, która ukrywa się w kraju – publicznie poparła agresywną politykę Trumpa. W końcu Maduro, który przegrał wybory z lipca 2024 roku z Edmundo Gonzálezem (zastępującym zakazaną Machado), jest w Wenezueli głęboko niepopularny. Czy jednak wspieranie wojskowej interwencji jest mądrą strategią polityczną, jeśli jej skutkiem może być destabilizacja całego kraju?

Amerykańska opinia publiczna też nie jest jednomyślna. Sondaż Harvard CAPS/Harris z października wykazał, że 71 procent respondentów popiera niszczenie łodzi przemytniczych z Ameryki Południowej. Jednak sondaż Reuters/Ipsos z listopada pokazał, że tylko 29 procent Amerykanów popiera „zabijanie podejrzanych o przemyt narkotyków za granicą bez procesu sądowego”, podczas gdy 51 procent było temu przeciwnych. Różnica w wynikach może wynikać ze sposobu sformułowania pytań – jedno mówi o „niszczeniu łodzi”, drugie o „zabijaniu ludzi bez procesu”.

Perspektywy: eskalacja czy negocjacje?

W połowie listopada Trump zaskoczył, mówiąc, że być może odbędzie rozmowy z Maduro. To nastąpiło po kolejnym ataku na rzekomą łódź z narkotykami i przybyciu USS Gerald R. Ford do regionu. Czy to sygnał zmiękczenia stanowiska, czy element strategii zastraszania? Trump wielokrotnie pokazywał, że lubi trzymać przeciwników w niepewności co do swoich rzeczywistych zamiarów. Niektórzy obserwatorzy twierdzą, że prezydent jest ostrożny wobec działań, które mogą zakończyć się porażką lub narażeniem amerykańskich żołnierzy na niebezpieczeństwo.

Administracja Trumpa podobno pracuje nad osobną opinią prawną Departamentu Sprawiedliwości, która dostarczyłaby uzasadnienia do rozpoczęcia ataków na cele lądowe bez uzyskiwania zgody Kongresu. Jeżeli taka opinia zostanie wydana, pole manewru prawnego znacznie się rozszerzy – i wtedy prawdziwa próba sił może dopiero się rozpocząć. Jak powiedział jeden z amerykańskich urzędników: „To, co jest prawdą dzisiaj, może wcale nie być prawdą jutro”.

W tej grze politycznej i militarnej najbardziej tracą nie decydenci w Waszyngtonie czy Caracas, lecz zwykli ludzie – rybacy, przemytnicy, osoby próbujące przetrwać w zrujnowanej gospodarczo Wenezueli. 83 ofiar ataków morskich to 83 osoby, które nigdy nie staną przed sądem, nie będą mogły się bronić ani przedstawić swojej wersji wydarzeń. Czy były narkoterrorystami, jak twierdzi administracja? Czy może byli po prostu ludźmi próbującymi zarobić na życie? Odpowiedzi na te pytania być może nigdy nie poznamy.

Konflikt między USA a Wenezuelą pokazuje fundamental problem współczesnej polityki zagranicznej: jak pogodzić walkę z nielegalnym handlem narkotykami z poszanowaniem prawa międzynarodowego i życia ludzkiego? Jak prowadzić skuteczną politykę wobec niedemokratycznych reżimów, nie pogrążając się w kolejnej interwencji militarnej, która przyniesie więcej problemów niż rozwiązań? Te pytania będą kluczowe nie tylko dla przyszłości relacji amerykańsko-wenezuelskich, ale także dla całego regionu Ameryki Łacińskiej, która z niepokojem obserwuje rosnącą obecność militarną USA na własnym podwórku.

Źródła:

The Washington Post
CNN
NBC News
ABC News
Axios
Georgetown University School of Foreign Service
Center for Strategic and International Studies
Wikipedia